Hulp kwam er niet, tot er een dode viel

Door bezuinigingen in de zorg blijven psychiatrische patiënten steeds langer thuis. Soms met fatale afloop.

ROERMOND – Het was een schreeuw om aandacht. Cathy F., de vrouw die vorig jaar een thuiszorgmedewerkster doodstak, hoorde stemmen in haar hoofd. Gemene stemmen. Ze stuurden haar aan door middel van een chip die in haar lichaam was geplant. Ze deden haar pijn. Constant, elke dag weer.

Op 28 september 2013 kon de Limburgse er niet meer tegen. De 55-jarige Mariet Gelissen, die langskwam om de plekken op haar hoofd te verzorgen, moest het ontgelden. Een messteek kreeg ze. In haar nek. Gelissen strompelde naar buiten en bezweek. F. liep langs, volgens een getuige ‘met een smile op haar gezicht’ en gaf zichzelf even later aan bij de politie. Eindelijk vrij.

De officier van justitie bij de rechtbank in Roermond eiste dinsdag tbs met dwangverpleging tegen de ver- warde vrouw. Tot opluchting van haar advocate Sandra Carli, die vreesde voor een gevangenisstraf zonder behandeling. In 2009 was F. al eens een thuishulp naar de keel gevlogen. De vrouw deed aangifte. Ook daarna kwam F. meermaals met de politie in aanraking. Buurtbewoners hoorden haar daags voor de moord zeggen dat er ‘iets vreselijks’ zou gaan gebeuren in de flat. Toch was er niemand die ingreep.

Als haar cliënte hulp had gekregen, had Gelissen waarschijnlijk nog geleefd, betoogt Carli. Het was volgens haar in 2009 al duidelijk dat F. niet alleen kon wonen en opgenomen moest worden. Deskundigen van het Pieter Baan Centrum in Utrecht constateerden in aanloop naar de rechtszaak dat F. lijdt aan ‘schizofrenie van het paranoïde type’. En dat al jaren.

Volgens Niels Mulder, hoogleraar openbare gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit, staat de zaak van Cathy F. voor een bredere ontwikkeling in de zorg. De forse bezuinigingen hebben tot gevolg dat niet alleen ouderen, maar ook psychiatrische patiënten steeds vaker thuis moeten blijven wonen. Geregeld krijgen hulpverleners te maken met agressie en geweld. Volgens de politie is deze tendens terug te zien in de cijfers: in 2013 rukten agenten 52 duizend keer uit naar incidenten met verwarde mensen, 30 procent meer dan in 2011.

Mulder zegt dat er de laatste jaren te veel drempels opgeworpen zijn die maken dat mensen steeds vaker te laat of geen hulp krijgen. ‘Zorgbehoevenden moeten sinds een paar jaar een eigen risico betalen. Daarnaast zijn zorgverleners strenger geworden: de ggz mag alleen zorg verlenen als de patiënt is doorverwezen door de huisarts. Dit alles leidt ertoe dat niet iedereen de hulp krijgt die nodig is.’

In 2020 moet de ggz het aantal instellingbedden met een derde hebben teruggedrongen. Jacobine Geel, voorzitter van GGZ Nederland, vindt dat een goede ontwikkeling. Een psychiatrische patiënt herstelt beter in eigen kring dan in de ‘kunstmatige omgeving’ van een instelling. ‘Wel moeten we ons afvragen of de termijn van 2020 haalbaar is’, zegt Geel. ‘Afbouw van bedden is één ding, de opbouw van andere, ambulante vormen van zorg een andere. We moeten er goed op letten dat de ggz de tijd en de middelen heeft om die twee gelijke tred te laten houden.’

Geel benadrukt dat een gebeurtenis zoals bij Cathy F. een incident is. ‘Het is natuurlijk verschrikkelijk, maar moord komt niet vaak voor. De ggz doet al heel veel om agressie en geweld tegen medewerkers te voorkomen.’

Toch is het voor de echtgenoot van Gelissen moeilijk te verkroppen dat er niet op tijd is ingegrepen. ‘Als de instanties eerdere signalen hadden opgevangen, had mijn vrouw misschien nog geleefd’, zei hij gisteren. Zowel hij als zijn drie kinderen lieten hun tranen de vrije loop toen ze zich tot de verdachte richtten. ‘Mijn wereld zal nooit meer hetzelfde zijn’, zei de 23-jarige dochter. ‘Er is één leven genomen, maar er zijn er honderden verwoest.’

F. verroerde geen vin en bleef star voor zich uitkijken. Ze toonde geen berouw of besef van wat ze heeft gedaan. Op de vraag waarom Gelissen, die bekendstond als een liefdevolle vrouw, dood moest, antwoordde ze: ‘Alleen dat had impact. Een klap alleen zou niet genoeg zijn geweest om de pijn in mijn hoofd te stoppen.’

Dit artikel verscheen op 28 mei 2014 in de Volkskrant. Bekijk hier het artikel in PDF

Geef een reactie