Studeren in eigen tempo, waarom niet?

Snel studeren is niet voor iedereen geschikt. Flexibel studeren in eigen tempo biedt zonder extra kosten de oplossing, zeggen voorstanders bedenker Aleid Truijens na. Waarom niet meteen invoeren?

Studenten van nu hebben amper de tijd om te wennen aan hun nieuwe leven. Door maatregelen als het bindend studieadvies, de harde knip tussen bachelor en master en selectie aan de poort bij steeds meer universitaire studies, staat de druk om snel af te studeren er flink op. Volgend jaar komt daar nog iets bij: de basisbeurs wordt dan omgezet in een lening, het zogeheten studievoorschot. ‘Allemaal bedoeld om studenten maar zo snel mogelijk door hun studie heen te jagen’, zegt SP-Kamerlid Jasper van Dijk.

Kan het ook anders? Ja, betoogde columniste Aleid Truijens onlangs in deze krant, zich afvragend wat eigenlijk het probleem is van lang studeren. Want hoewel het huidige systeem voor sommigen misschien een goede stok achter de deur vormt, is snel studeren lang niet voor iedereen geschikt: sommigen willen zich naast hun studie onderscheiden met een extra stage of een bestuursfunctie – iets wat hen met de huidige maatregelen moeilijk wordt gemaakt.

Ze bedacht een plan: waarom laten we studenten niet betalen voor het onderwijs dat zij afnemen? Ze kunnen dan zo lang doen over hun studie als ze zelf willen. En langstudeerders hoeven geen extra geld te kosten. ‘Als je de verhouding tussen wat de overheid betaalt en wat de student zelf bijdraagt aan collegegeld per volledige studie hetzelfde houdt, dan kost dat geen cent meer, of mensen nu vier, acht of twaalf jaar studeren’, zegt Truijens. Immers: per saldo nemen zij niet meer tijd van docenten in beslag.

Truijens kreeg veel bijval van lezers die zelf lang over hun studie deden en toch goed terecht kwamen. ‘Die extra jaren zijn geen verloren jaren’, mailde Edwin Kisman uit Bergschenhoek. Hij haalde, na vele omzwervingen, op 30-jarige leeftijd zijn diploma. ‘Langstudeerders zijn veel beter op de maatschappij voorbereid dan de snelle rakkers.’

Vergelijkbaar was de reactie van Bart Brink uit Huizen. ‘In je studietijd moet je gekke dingen doen, betrokken zijn bij de maatschappij, een baantje nemen, lid worden van een leuke club, sporten en discussiëren in studentenclubjes’, vindt hij. ‘Dat kweekt mensen met een bredere visie, die later goede banen gaan bezetten en gaan functioneren als leidinggevende.’

Een onderwijsvorm waar alleen maar voordelen aan lijken te zitten, en dat meteen het ‘langstudeerprobleem’ oplost, daar kan bijna niemand het mee oneens zijn. Waarom voeren we het niet meteen in?

Flexstudent
‘Wij zijn helemaal voor’, zegt Tom Hoven, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). ‘Je geeft studenten veel meer keuzevrijheid als zij zelf kunnen bepalen welke vakken zij volgen en op wat voor tempo zij dit doen.’

In een dit voorjaar door de LSVb uitgebracht rapport staat precies uitgelegd hoe dit ‘flexstuderen’ kan werken: de student schrijft zich jaarlijks in voor een zelf te bepalen aantal studiepunten en krijgt naar rato van het aantal punten studiefinanciering uitbetaald. De studentenorganisatie bedacht zelfs al een naam voor dit nieuwe type student: de flexstudent.

Natuurlijk moet je het flexstuderen niet aan iedereen opleggen, vindt Hoven. ‘Er zijn natuurlijk nog talloze studenten die wel voltijd willen studeren.’ Alle mogelijkheden moeten daarom volgens hem naast elkaar bestaan. ‘Om universiteiten tegemoet te komen betalen studenten voor de modulaire opzet wat meer.’

Ook Erik Driessen, onderwijskundige aan de Universiteit Maastricht, is positief over het plan van Truijens. ‘We lopen in Nederland hopeloos achter met het leven lang leren’, zegt hij. ‘Met deze flexibele financiering zouden we die achterstand snel kunnen inhalen.’

‘Je schrijft gewoon een nieuwe wet’
In Zweden, waar studenten gemiddeld 27 jaar oud zijn als ze hun diploma halen, kunnen studenten al sinds de jaren zeventig hun eigen lessenpakket samenstellen. Ook in Vlaanderen en Engeland is het mogelijk een geïndividualiseerd studietraject te volgen. Omdat studenten op elk moment in hun leven hun studie weer op kunnen pakken, zijn de uitvalcijfers in deze landen laag. Om die reden nemen ook veel volwassenen deel aan het hoger onderwijs, veel meer dan in Nederland.

Het zou goed zijn als Nederlandse universiteiten meer met hun tijd meegaan, vindt onderwijsinnovatiedeskundige Paquita Perez van de Open Universiteit, waar studenten online een studie kunnen volgen. Het volgen van flexibel onderwijs sluit volgens haar aan op de huidige samenleving. ‘Maar universiteiten functioneren al eeuwen in eenzelfde systeem, dat gooi je niet van de ene op de andere dag even om. Het zijn vaak grote, bureaucratische organisaties, waar innoveren moeizamer gaat.’

Het is inderdaad allemaal niet zo simpel als Truijens het voorstelt, zegt woordvoerder Babak Mohammadzadeh van de Vereniging van Universiteiten. ‘De Wet op het Hoger Onderwijs stelt aan universiteiten een aantal voorwaarden’, legt hij uit. ‘Eén daarvan is dat universiteiten alleen geld krijgen voor ingeschreven studenten die een volledige opleiding volgen. Als ze helemaal zelf hun studieverloop mogen bepalen, is het onmogelijk ons aan die wet te houden.’

Je kunt die wet natuurlijk gewoon aanpassen, zegt D66-Kamerlid Paul van Meenen. ‘Dat is helemaal niet moeilijk: je schrijft gewoon een nieuwe wet.’ Volgens Van Meenen ligt het probleem bij de bekostiging: een deel van het geld dat universiteiten en hogescholen krijgen, is afhankelijk van het aantal studenten dat afstudeert. ‘Hoe sneller hoe beter, is hun belang.’ Die rendementseisen moeten er volgens Van Meenen eerst uit. ‘Anders heeft het voorstel van Truijens geen zin.’

‘Vele malen verrassender dan Jet Bussemaker’
Het plan van Truijens lijkt op het leerrechtensysteem dat Mark Rutte wilde invoeren toen hij nog staatssecretaris van onderwijs was: in ruil voor tegoedbonnen zouden studenten hoger onderwijs kunnen volgen, aan zowel publieke als particuliere instellingen. Oud-SER voorzitter Alexander Rinnooy Kan presenteerde in maart een soortgelijk voorstel om het deeltijdonderwijs voor volwassenen te stimuleren.

‘Het idee voor een flexibel onderwijssysteem is dus niet nieuw’, zegt Kamerlid Pieter Duisenberg (VVD). Hij is er voorstander van om de student meer keuzevrijheid te geven, maar ziet daar binnen het huidige systeem ook al mogelijkheden voor. ‘Wij pleiten bijvoorbeeld voor meer internationaal en online onderwijs. Hoe geweldig zou het zijn als een student economie het vak financiële wiskunde bij de beste professor van Harvard kan volgen?’

Alle bezwaren ten spijt, is het plan van Truijens volgens SP-kamerlid Jasper van Dijk ‘vele malen verfrissender’ dan de manier waarop minister Jet Bussemaker omgaat met het hoger onderwijs. ‘Het huidige kabinet ziet studeren als een kostenpost in plaats van een kans. Alleen dat is al reden genoeg om te kijken naar alternatieven. Laten we het plan van Truijens dan ook vooral onderzoeken.’

Dit stuk verscheen 15 september 2014 in de Volkskrant. Bekijk hier het artikel in PDF

Studeren in eigen tempo waarom niet1

Geef een reactie